Programlamaya Giriş ve Algoritma · Kitap s. 12–41

Bilişim Teknolojilerinin
Programlamadaki Yeri

Bilişim teknolojileri nedir, nasıl gelişti, hayatımızı nasıl etkiliyor ve gelişmeleri takip etmek neden önemli?

1.1 Temel Kavramlar 1.2 BT Araçları 1.3 Cihazların Gelişimi 1.4 Rol Oynayan Olaylar 1.5 Kullanım Alanları 1.6 Olumlu / Olumsuz Yönler 1.7 Gelişmeleri Takip
1.
Ünite
Başlarken s. 12–13

Hiç düşündünüz mü?

  • Bilişim teknolojileri dünyayı nasıl değiştiriyor?
  • Bilişim teknolojisi araçları kullanılmasaydı insanların hayatı nasıl etkilenirdi?
  • Bireyler bilişim teknolojilerini etkin kullanamazsa günlük hayatta ve gelecekte hangi zorluklarla karşılaşabilir?

Cep telefonundan genel ağa kadar kullandığınız her cihazın ve her uygulamanın arkasında bilişim teknolojileri vardır.

Öğrenilecek anahtar kavramlar

bilgibilgi toplumubilişimbilişim teknolojileridijital çağiletişimMillî Uzay ProgramıSanayi Devrimiyaşam boyu öğrenme
1.1 · Bilişim Teknolojilerine İlişkin Temel Kavramlar s. 14

Üç temel kavram

💡
Bilgi

Bilen (özne) ile bilinen (nesne) arasındaki ilişki. Bilgisayar biliminde verilerin işlenip anlamlı hâle getirilmesidir.

💬
İletişim

Kaynak → ileti → alıcı eksenlerinde dönen bir süreç. Araya cihaz girse de yüz yüze iletişim gibi karşılıklı ve etkileşimlidir.

⚙️
Teknoloji

Bilimsel bilginin ihtiyaçları karşılamak için pratiğe dönüştürülmesi. BT açısından: veri toplama, işleme, depolama, iletme ve kullanma süreçlerini geliştiren donanım, yazılım ve ağ sistemleri.

Neden önemli?

İçinde bulunulan döneme göre edinilmesi gereken bilgiler değişir; bu yüzden sürekli öğrenmek ve uyum sağlamak önemlidir. Bilim ve teknolojinin ilerlemesi, ülkenin gelişmişlik seviyesine katkı sağlar.

1.1.1 · Bilişim Teknolojilerinin Tanımı s. 14

Bilgi ve İletişim Teknolojileri (BİT)

Bilginin ve verinin oluşturulmasını, depolanmasını, yönetimini ve bilgiye erişimini sağlayan tüm donanım, yazılım ve hizmetlerdir.

Genel ağ, kablosuz ağlar, cep telefonları, bilgisayarlar, yazılımlar, video konferans, sosyal ağlar… dijital bilgiye erişmeyi, saklamayı, iletmeyi ve değiştirmeyi sağlayan tüm teknolojiler.

TDK’ye göre bilişim

Bilimin dayanağı olan bilginin, özellikle elektronik makineler aracılığıyla düzenli ve akla uygun biçimde işlenmesi bilimi.

BİLGİ İLETİŞİM TEKNOLOJİ BİT

Görsel 1.1 · Bilgi ve iletişim teknolojisine ilişkin kavramlar

1. Sıra Sizde s. 15
Senaryo

Kafe açmak isteyen bir işletmeciye; kasada dokunmatik ekranlı bilgisayarlar, çalışanlara mini tabletler, stok takip yazılımı, şubeleri bağlayan bir ağ sistemi ve müşterilerin kendi siparişini verdiği self servis kiosklar önerilmiştir.

1. Bu önerileri bilgi, iletişim ve teknoloji kavramlarına göre sınıflandırınız.
2. BİT’in işletmeciye sağlayacağı başka yararlar neler olabilir?

KavramÖrnek öneriler
BilgiSatış verilerinden en sevilen ürünleri belirleme, stok takip yazılımı
İletişimŞubeleri bağlayan ağ, çalışanlarla dijital iletişim araçları
TeknolojiDokunmatik kasa bilgisayarları, mini tabletler, self servis kiosklar

Diğer yararlar: zaman ve personel tasarrufu, daha az hata, daha hızlı hizmet, müşteri memnuniyeti.

Kontrol Noktası · 1.1 s. 15
  • Bilişim teknolojileri; bilginin oluşturulmasını, depolanmasını ve bilgiye ulaşılmasını sağlayan teknolojilerdir.
  • Bilgi, iletişim ve teknoloji kavramları bilişim teknolojilerini oluşturan temel kavramlardır.
1.2 · Bilişim Teknolojisi Araçları s. 16

Bilgiyi ileten, depolayan ve yöneten araçlar

💻

Dizüstü bilgisayar

📱

Akıllı telefon

📟

Tablet

🌐

Genel ağ

🏠

Nesnelerin interneti

🤖

Yapay zekâ

🖨️

3 boyutlu yazıcı

☁️

Bulut sistemleri

Ayrıca donanımlar, yazılımlar, ağ cihazları ve 5G teknolojisi. BİT araçlarına her geçen gün yenileri eklenir: akıllı TV, oyun konsolu, güvenlik kamerası, yolbul (navigasyon), elektronik ödeme sistemleri, sosyal medya…

Görsel 1.2 · Bilişim teknolojisi araçlarına örnekler

1. Etkinlik s. 16

Bilişim Teknolojisi Araçları

Süre 40 + 40 dkAraç Bilgisayar, genel ağDeğerlendirme Poster Değerlendirme Formu
  1. Nesnelerin interneti, üç boyutlu yazıcı, bulut sistemleri kavramlarından birini seçin.
  2. Öğretmeninizin önerdiği güvenli sitelerden (org, edu, gov) araştırma yapıp not alın.
  3. Öğretmeninizin rehberliğinde poster aracını belirleyin.
  4. Seçtiğiniz kavramı anlatan bir poster oluşturun.
Nesnelerin interneti

Cihazların genel ağ üzerinden birbirleriyle veri alışverişi yapması.

3B yazıcı

Dijital modeli katman katman basarak fiziksel nesne üretir.

Bulut sistemleri

Verilere fiziksel depolama cihazı olmadan genel ağ üzerinden erişim.

Değerlendirme: Araştırdığınız aracın kullanım alanları ve faydaları nelerdir?

1.2 · BİT ve Uzay s. 17

Bilişim teknolojileri uzayın kapısını açtı

Teknolojik altyapı, veri işleme kapasitesi ve yüksek işlem gücü; uzay araştırmalarının ve uzay politikalarının itici gücü oldu. Uzay politikaları ulusal güvenlik, ticaret, bilimsel keşif ve uluslararası iş birliğini kapsar.

🛰️
1985

TÜBİTAK’a bağlı Uzay Teknolojileri Araştırma Enstitüsü kuruldu.

📡
1994

TV yayıncılığı ve veri haberleşmesi için ilk uydu fırlatıldı.

🇹🇷
2018

Türkiye Uzay Ajansı (TUA) kuruldu.

👨‍🚀
2024

Millî Uzay Programı’nda Türk Astronot Bilim Misyonu ile Alper Gezeravcı uzaya gitti; Uluslararası Uzay İstasyonu’nda bilimsel deneyler yapıldı.

1.2 · BİT Araçlarının Kullanımı s. 17–18

Hayatı kolaylaştıran esnek araçlar

Eğitim

Çevrim içi dersler, dijital kütüphaneler, interaktif öğrenme uygulamaları.

Sağlık

Uzaktan hasta takibi, tıbbi danışmanlık, yapay zekâ destekli teşhis.

Yazılım

İş süreçlerini otomatikleştirir, verimliliği artırır, hataları azaltır.

Bulut

Veri depolamayı ve paylaşmayı kolaylaştırır.

Yapay zekâ

Hızlı ve doğru analizlerle karar süreçlerini destekler.

İletişim

Bilgisayar ve akıllı telefonlar bilgiye hızlı erişim sağlar, iletişimi güçlendirir.

2. Sıra Sizde

Yaşantınızda kullandığınız bilişim teknolojisi araçlarını ve kullanım amaçlarını yazınız.

Kontrol Noktası · 1.2 s. 18
  • Bilişim teknolojisi araçları; bilgiye ulaşmayı, bilgiyi oluşturmayı ve iletmeyi sağlayan araçlardır.
  • Millî Uzay Programı’nın oluşturulması ve Türk Astronot Bilim Misyonu’nun hayata geçirilmesi ülkemizdeki önemli çalışmalardandır.
  • BT araçları hayatı kolaylaştırır ve çok geniş bir kullanım alanına sahiptir: donanım, yazılım, iletişim, bulut, yapay zekâ…
1.3 · Bilişim Teknolojisi Cihazlarının Gelişimi s. 18–19

İletişimden dijital çağa

  • İletişim, insanın kendini ifade etme isteğiyle insanla birlikte başladı.
  • Yazının bulunması iletişimi kalıcı hâle getirdi; bilgi sonraki kuşaklara aktarıldı.
  • Kitle iletişim araçları iletişimin biçimini ve boyutunu değiştirdi.
  • Bugünkü dijital çağ, BİT’teki gelişmelerin sonucudur; iş yapma ve yaşam biçimleri büyük oranda değişti.

Küçük ve taşınabilir olmak önemli hâle geldi

DÜN⌨️ Daktilo
SONRA💻 Dizüstü bilgisayar
BUGÜN📟 Tablet

Görsel 1.4 · Daktilodan bilgisayara, bilgisayardan tablete gelişim süreci

Telekomünikasyon

İnsanlar fiziksel konumlarından bağımsız, anında iletişim kurabiliyor; nesneler bile birbiriyle iletişim kuruyor.

1.3 · Bilgisayarın Tarihsel Gelişimi s. 19

Abaküsten yapay zekâya

ÖNCÜLERAbaküs, mekanik hesap makineleriAntik Yunan’ın mekanik cihazları, Charles Babbage’in fark motoru — yalnızca hesaplama
1946ENIACİlk bilgisayar. ABD’de John W. Mauchly ve J. Presper Eckert geliştirdi.
SONRAAna (mainframe) bilgisayarlar
SONRAKişisel bilgisayarlar
SONRAGrafiksel kullanıcı arayüzleri
SONRADizüstü bilgisayarlar
SONRAMobil cihazlar
2020’LERBüyük veri, makine öğrenimi, yapay zekâKenar bilişim (edge computing), 5G

ENIAC: Electronic Numerical Integrator And Computer — Elektronik Sayısal Entegre Hesaplayıcı · Görsel 1.5–1.6

1.3 · Sanayi (Endüstri) Devrimi s. 20

Dört sanayi devrimi

Her yeni icat daha verimli üretime geçiş dönemi oluşturdu; bu sürece Sanayi Devrimi denir.

1.0 · Buhar

Buhar makinesi üretimi makineleştirdi, taşımacılıkta buhar kullanıldı.

2.0 · Elektrik

Kimyasal ve elektrik enerjisiyle çalışan makineler üretimi hızlandırdı; iletişim ağları gelişti.

3.0 · Otomasyon

1960’larda başladı. Üretimde otomasyon, bilgisayarlar ve genel ağ hayata girdi.

4.0 · Akıllı sistemler

Makine-makine etkileşimi; üretimin neredeyse tamamı insansız tamamlanabiliyor. Süreç devam ediyor.

2. Sanayi Devrimi’nde elektrikli araçlar

1895’te Morris ve Salomon iki koltuklu elektrikli araç Electrobat’ı geliştirdi. 1897’de İngiltere’de 15 elektrikli taksi, 1901’de New York’ta elektrikli taksiler kullanıldı. Menzil yetersizliği tercihi içten yanmalı motorlara yöneltti.

Görsel 1.7 · Sanayi Devrimi’nin yıllara göre üretim alanına etkisi

1.3 · Geleceğin Otomobilleri s. 20–21

Elektrikli otomobiller geri döndü

  • Mekanik sistemlerde değişim: otomatik şanzıman, ABS, hidrolik direksiyon, çekiş kontrolü.
  • Gelişen teknolojiler Türkiye’yi yeni üretimlere teşvik etti: elektrikli otomobil üretimi.
  • Gelecek: daha az sürücü müdahalesi, tam otomatik sürüş, elektrikli araçlar.
  • Hava kirliliği ve petrol krizi elektrikli otomobil üretimini hızlandırdı.
%50+

Uluslararası Enerji Ajansına göre 2040’ta satılan araçların en az yarısının elektrikli olacağı belirtiliyor.

İçten yanmalı otomobilElektrikli otomobil
İçten yanmalı motorElektrik motoru
ŞanzımanPil
Benzin deposuŞarj elektroniği
Egzoz—
1.3 · Endüstri 4.0 s. 21

Dördüncü Sanayi Devrimi’nin teknolojileri

🛡️

Siber güvenlik

cyber security

🔗

Sistem entegrasyonu

integration

🏠

Nesnelerin interneti

internet of things

🧠

Yapay zekâ

artificial intelligence

📊

Büyük veri ve analizi

big data and analytics

☁️

Bulut bilişim

cloud computing

🦾

Otonom robotlar

autonomous robots

🖨️

3D yazıcılar

3D printing

🥽

Artırılmış gerçeklik

augmented reality

Görsel 1.8 · Endüstri 4.0 teknolojilerine örnekler: otomasyon, bağlantı, bulut bilişim, büyük veri, nesnelerin interneti, sistem entegrasyonu

1.3 · Teknolojik Birikim s. 21–22

Her teknoloji bir sonrakine kapı açar

Teknolojik birikim gelişimi hızlandırır; bu hız geleceği tahmin etmeyi zorlaştırır.

Benzetme

1900’lerde elektriğin yaptığı etki, bugün yapay zekâ ile eşleştirilebilir: ikisi de etki ettiği tüm alanları ileriye taşıdı.

Öngörülen gelişmeler

  • Sanal gerçeklikle sanal sınıflar
  • Bilgisayar-beyin arayüzleri
  • Gen dizilimini değiştirebilen teknolojiler, yapay zekâ destekli ilaç geliştirme, yapay organ
  • Havacılıkta yenilenebilir kaynaklardan sürdürülebilir yakıt
  • Gıda verimliliği teknolojileri, laboratuvarda gıda üretimi
  • Esnek piller, tam otonom otomobiller
  • Ay’a ve Mars’a seferler
  • Mesleklerin dönüşmesi, bazılarının yok olması
1.3 · 2015 Dünya Ekonomik Forumu Raporu s. 22

2025’e kadar beklenen dönüm noktaları

%10

İnsanların genel ağa bağlı giysiler giymesi

1 trilyon

Genel ağa bağlı sensör sayısı

%10

Genel ağa bağlı okuma gözlükleri

%80

Dijital varlığa sahip insanlar

%90

Akıllı telefon kullanan ve genel ağa düzenli erişen dünya nüfusu

%5

3D yazıcıyla basılan tüketici ürünleri

%10

ABD’de sürücüsüz otomobil kullanımı

%30

Yapay zekâ ile yapılan şirket denetimleri

🚗 3D yazıcıyla ilk otomobil🫀 3D yazıcıyla ilk karaciğer nakli⛓️ Blok zincirle ilk vergi tahsilatı
3. ve 4. Sıra Sizde s. 22–23

Teknoloji meslekleri de dönüştürüyor

Üretim süreçleri otomatikleşti ve daha verimli hâle geldi. Bazı meslekler güncelliğini yitirirken bazıları ön plana çıkıyor. Gelişmeleri takip etmek bireylerin geleceği için büyük önem taşır.

3. Sıra Sizde

BT alanında gelecekte yaşanması beklenen beş gelişme yazınız.

4. Sıra Sizde

1. Aile üyelerinizin mesleğinde teknolojiye göre hangi değişimler olabilir?
2. Seçmeyi düşündüğünüz meslekler neler?
3. Bu meslekler teknolojik gelişmelerle nasıl değişebilir?

Kontrol Noktası · 1.3 s. 23
  • Bilişim teknolojileri geçmişten günümüze sürekli gelişiyor ve yeni teknolojiler ortaya çıkıyor. Endüstri 4.0 ile yaşanan gelişmeler bilgi toplumu ve dijital çağ kavramlarını ortaya çıkardı.
  • İlk bilgisayar ENIAC, 1946 yılında üretildi.
  • Bilişim teknolojileri sürekli gelişen bir alandır; gelişmeleri takip etmek önemlidir.
1.4 · BT Araçlarının Gelişiminde Rol Oynayan Olaylar s. 24

Matbaadan telefona

📜
1450

Johan Gutenberg matbaayı icat etti.

🔬
1590

Zacharias Janssen mikroskobu icat etti.

🔭
1608

Hans Lippershey teleskobu icat etti.

🌌
1609

Galileo Galilei teleskopla ilk gökyüzü gözlemlerini yaptı.

🚂
1763

James Watt buharlı makineyi icat etti — Sanayi Devrimi’nin tetikleyicisi.

🔋
1800

Alessandro Volta Voltaic pili geliştirdi.

📨
1850

Demiryolları ve telgraf kullanılmaya başlandı.

⌨️
1867

Christopher Latham Sholes ilk gerçek daktiloyu ve Q klavyeyi icat etti.

☎️
1876

Alexander Graham Bell telefonu icat etti.

1.4 · BT Araçlarının Gelişiminde Rol Oynayan Olaylar s. 25

Ampulden dizüstü bilgisayara

1880

Edison bambu lifinden 40 saat dayanan ampul.

1885

Karl Benz benzinli ilk otomobil Motorwagen.

1895

Röntgen X ışınlarını keşfetti.

1898

Marconi radyoyu icat etti.

1902

Willis Carrier klimayı icat etti.

1903

Wright kardeşler ilk motorlu uçak uçuşu.

1923

John Logie Baird televizyon (ilk görüntü 1926).

1936

Konrad Zuse programlanabilir mekanik alet — bilgisayarın temel adımı.

1938

Chester Carlson fotokopi makinesi.

1939

İgor Sikorsky ilk helikopter.

1957

İlk yapay uydu Sputnik 1 — Uzay Çağı başladı.

1969

ARPANET — genel ağın başlangıcı.

1973

Martin Cooper ilk cep telefonu.

1981

Adam Osborne ilk dizüstü bilgisayar OSBORNE 1.

1.4 · Dijital Çağ s. 26

Haberleşme her şeyi değiştirdi

19. YY SONUDünya savaşlarıyla haberleşme teknolojileri yaygınlaştı
20. YY ORTASIClaude Shannon’un temel haberleşme teorisi
20. YY SONUCep telefonu ve genel ağ önemli bir ihtiyaç hâline geldi
21. YYYapay zekâ, nanoteknoloji, sosyal medya, büyük veri, robotik

Buhar makinesiyle pek çok alışkanlık değişti ve yeni icatların önü açıldı. BİT’in tüm dünyaya hâkim olduğu bu döneme “dijital çağ” denir.

Mobil uygulamalar

Akıllı telefonlar yaygınlaşınca yeni beklentiler doğdu: önce mobil bankacılık, mobil eğlence, konum tabanlı hizmetler ve mobil genel ağ; sonra birçok farklı alanda çok sayıda uygulama.

1.4 · Öncü Bilim İnsanları s. 26–27

Cezeri

Bilgisayarın temelini atan âlim, fen ve teknik adamı. Altmış makinenin mucidi ve dünyanın ilk sibernetik bilgini olarak kabul edilir.

Geliştirdiği şifreli kilit sistemleri günümüz kriptoloji biliminin temelini oluşturur. Robotlar, saatler, şifreli kasalar gibi makineler tasarladı.

Diğer öncüler: Newton, Galileo, Einstein, Leonardo da Vinci, Ampere, Norbert Wiener, Euler, Reynolds, Darcy, Prandtl…

2. Etkinlik · Cezeri’nin Bilime Katkıları

40 + 40 dk · Bilgisayar, genel ağ · Dereceli Puanlama Anahtarı

  1. Güvenli sitelerden (org, edu, gov) Cezeri’yi araştırın.
  2. Araştırmalarınızı kaynaklarıyla not edin.
  3. Sunum aracını belirleyin.
  4. Sunumunuzu hazırlayın.

Değerlendirme: Cezeri’nin hangi icatları günümüze ulaştı? Bugünkü teknolojiye katkısı nedir?

Kontrol Noktası · 1.4 s. 27
  • Bilişim teknolojileri pek çok buluş ve olayın birbirini etkilemesiyle bugünkü hâlini aldı; bunlar dijital çağın ve bilgi toplumunun temelini attı.
  • Matbaa, buharlı makine, telefon, radyo, televizyon, programlanabilir mekanik alet, telgraf, ampul, ARPANET, ilk cep telefonu ve dizüstü bilgisayar önemli olaylardır.
  • Cezeri; bilgisayarın temelini atan, dünyanın ilk sibernetik bilgini kabul edilen bilim insanıdır.
1.5 · Bilişim Teknolojilerinin Kullanım Alanları s. 27–28

BİT hayatın her alanında

1990’ların başından bu yana BİT; coğrafi sınırları kaldırdı, toplumları ve kültürleri yakınlaştırdı, ekonomiyi doğrudan etkiledi.

💬 İletişim

E-posta · Sosyal medya · Anlık mesajlaşma · Görüntülü ve sesli konuşma

🎓 Eğitim

E-öğrenme · Sanal sınıflar · Eğitim yazılımları · Bilgisayar destekli öğrenme · AR/VR

🏦 Bankacılık

ATM · Mobil ve genel ağ bankacılığı · Blok zinciriyle transfer · Yapay zekâ asistanları

🚦 Ulaşım

Akıllı trafik sistemleri · Yolbul uygulamaları · Çevrim içi bilet · Otonom araçlar

Görsel 1.10 · BİT kullanım alanları

1.5 · Bilişim Teknolojilerinin Kullanım Alanları s. 29

…ve daha fazlası

🩺 Sağlık

Tıbbi kayıtlar · Uzaktan hasta takibi · Giyilebilir cihazlar · YZ destekli cerrahi · Görüntüleme

🎧 Günlük yaşam

Müzik, alışveriş, film-dizi, çevrim içi oyun platformları · Kişiselleştirilmiş reklamlar

🏭 Sanayi ve üretim

3D yazıcılar · Nesnelerin interneti · Robotik · Bilgisayar destekli tasarım · YZ ve makine öğrenimi

🏛️ Devlet hizmetleri

e-Devlet · e-Nabız · e-Okul · Randevu · Adres, nüfus ve vergi sorgulama

Ayrıca ticaret, mimari, güvenlik, bilimsel araştırma gibi pek çok alanda kullanılır.

Görsel 1.11 · BİT kullanım alanları

5. Sıra Sizde s. 30
Soru

Bilişim teknolojilerinin savunma, ticaret ve güvenlik alanında kullanımına örnekler veriniz.

Kontrol Noktası · 1.5

BİT; iletişim, eğitim, sağlık, bankacılık, devlet hizmetleri, ulaşım, sanayi ve üretim, günlük yaşam ve eğlence gibi pek çok alanda yaygın ve etkin olarak kullanılır.

Savunma

İnsansız hava araçları, uydu ile keşif, simülasyonla eğitim, şifreli haberleşme.

Ticaret

E-ticaret siteleri, elektronik ödeme, stok ve lojistik takibi, dijital reklam.

Güvenlik

Güvenlik kameraları, yüz tanıma, alarm sistemleri, siber güvenlik yazılımları.

1.6.1 · Bilişim Teknolojilerinin Olumlu Yönleri s. 30–31

Faydaları

🌍

Küreselleşme

Farklı kültürlerden insanlar konuşup fikir alışverişi yapar. Telekonferans ve uzaktan çalışma masrafları azaltır.

💬

İletişim

Görüntülü konuşma, e-posta, mesajlaşma ve sosyal medya ile zamandan bağımsız iletişim.

🔎

Bilgiye erişim

Arama motorları, e-kitaplar, dijital kütüphaneler: hızlı, kolay, her yerden.

🎓

Eğitim

Sanal ve artırılmış gerçeklik, çoklu ortam: öğrenmeyi etkili, kalıcı ve etkileşimli kılar.

📈

Artan verimlilik

Zaman tasarrufu, üretkenlik, daha iyi kararlar, daha az hata.

🛒

Günlük hayat

Alışveriş, bankacılık, devlet hizmetlerinde zaman ve iş gücü tasarrufu.

1.6.2 · Bilişim Teknolojilerinin Olumsuz Yönleri s. 32

Riskleri

Siber suçlar ve tuzaklar

Bilgisayar korsanlığı, kimlik hırsızlığı, çevrim içi dolandırıcılık, siber zorbalık, oltalama (phishing), zararlı içerik, telif hakkı ihlali.

İletişim sorunları

Yüz yüze iletişim azalır, yalnızlaşma ve bireyselleşme artar, aile bağları zayıflayabilir.

Bilgi güvenliği ve gizliliği

Kişisel bilgiler kolayca paylaşılabilir ve kötüye kullanılabilir.

Yeni teknolojilerin olası olumsuz etkileri

  • Yapay zekâ tarafsız ve doğru verilerle eğitilmezse ön yargılı ve adaletsiz olabilir.
  • Blok zincir ve para transferi teknolojileri dolandırıcılığı artırabilir.
  • Otomasyon ve robotlar işsizliği artırabilir, bazı meslekleri devralabilir.
Unutmayın

Tüm olumlu yönler yanlış kullanıldığında ya da kontrol edilemediğinde olumsuz sonuçlara yol açabilir.

Kontrol Noktası · 1.6 s. 33
  • Faydalar: etkili ve kalıcı öğrenme, bilgiye kolay erişim, zamandan ve mekândan bağımsız iletişim, günlük hayatı kolaylaştırma, küreselleşme, artan verimlilik.
  • Olumsuz yönler: iletişim sorunları, ekran bağımlılığı, artan siber suçlar, bilgi güvenliği ve gizliliği sorunları.
  • Yeni teknolojiler olumlu sonuçlar verdiği gibi olumsuz sonuçlar da doğurabilir.
1.7.1 · Bireysel ve Toplumsal Gelişme s. 33

Neden takip etmeliyiz?

  • Covid-19 ile hızlanan dijital dönüşüm, yeni teknolojilere uyumu zorunlu hâle getirdi.
  • Sadece bilgisayar okuryazarı olmak yetmez; güncel kalmak vatandaşlık sorumluluğudur.
  • Son gelişmeleri takip etmek düşünme yeteneğini geliştirir ve iş hayatında avantaj sağlar.

Toplum ⇄ Teknoloji

Toplum teknolojiyi üretir; teknoloji de bilgiyi oluşturabilen ve bilgiye erişebilen toplumlar oluşturur.

Bilgi toplumuna geçişte geride kalan ülkeler dünyadaki gelişmelerde de geride kalır. Kendi teknolojisini üretebilmek; refah, kalkınmışlık ve yüksek gelirli ülkeler arasında yer almak için önemlidir.

Görsel 1.14 · Bilgi toplumu

3. Etkinlik · Bilişim Teknolojileri Alanındaki Güncel Gelişmeler s. 34

Dört grup, dört konu

🧠

Yapay zekâ

İnsan gibi öğrenip karar verebilen sistemler.

📈

Makine öğrenimi

Verilerden örüntü öğrenen algoritmalar.

⛓️

Blok zincir

Değiştirilemez, dağıtık kayıt sistemi.

🥽

Artırılmış gerçeklik

Gerçek görüntünün üzerine dijital katman.

  1. Öğretmeninizin rehberliğinde dört gruba ayrılın ve bir konu seçin.
  2. Güvenli sitelerden (org, edu, gov) araştırın, sunum aracını belirleyip sunumu hazırlayın.

40 dk · Dereceli Puanlama Anahtarı · Değerlendirme: Bu alanlardan birinde uzmanlaşan biri hangi mesleklerde çalışabilir?

1.7.2 · Yaşam Boyu Öğrenme s. 34–35

Öğrenme hiç bitmez

İlk kez 1960’ta UNESCO’nun bir çalışmasında bahsedildi.

Tanım

Kişinin sosyal, bireysel ya da mesleki yaşantısıyla ilgili olarak, yer ve zamandan bağımsız şekilde bilgi ve becerilerini geliştirmek amacıyla hayat boyu yürüttüğü öğrenme etkinlikleri.

7. Sıra Sizde

Yaşam boyu öğrenmeyi benimseyen biri sürekli öğrenmek ve profesyonel gelişim için neler yapabilir?

Özellikleri

  • Bireyi merkeze alır.
  • Örgün ve yaygın eğitim yoluyla gerçekleşir.
  • Evde, okulda, üniversitede, halk eğitimde, iş yerinde olabilir.
  • Yaş, eğitim seviyesi ve meslekten bağımsızdır.

Faydaları

  • Kişisel gelişim ve tatmin sağlar.
  • Değişen iş ve meslek yapılarına uyumu kolaylaştırır.
  • Zihni sağlıklı ve zinde tutar.
Kontrol Noktası · 1.7 s. 35
  • Teknolojik gelişmeleri takip etmek; dijital çağda güncel kalmayı sağlar, bireysel gelişime yardımcı olur ve iş hayatında avantaj kazandırır.
  • Bilgi toplumu olmak; ülkenin gelişmesinde, refahında, kalkınmışlığında ve eğitim sisteminde önemli rol oynar.
  • Yaşam boyu öğrenme, yer ve zamandan bağımsız olarak bilgi ve becerileri geliştirmek için hayat boyu yürütülen öğrenme etkinlikleridir.
Ünite Sonu Ölçme ve Değerlendirme s. 36

Test soruları

1

Aşağıdakilerden hangisi bilişim teknolojisi araçları kapsamında değerlendirilmez?

A) Sayısal veri işleyen taşınabilir cihazlar B) Haberleşme sistemlerine entegre akıllı cihazlar C) Metin yazımı için mekanik prensiplerle çalışan ofis ekipmanları D) Konum belirleme algoritmalarıyla çalışan mobil sistemler E) Çoklu ortamı dijital işleyen görüntüleme birimleri
2

Ali, arkadaşlarının sosyal medyada yanlış ve yanıltıcı haberleri hızla paylaştığını fark etti. Bu durum BİT’in hangi olumsuz yönüyle ilişkilidir?

A) Otomasyonun iş gücünü azaltması B) Çevrim içi içeriklerin her zaman güvenilir olmaması C) Hızlı ve sınırsız bilgiye erişim D) Eğitim ve iş dünyasında fırsatlar E) Bilgi paylaşımının kolaylaşması
Ünite Sonu Ölçme ve Değerlendirme s. 40

Boşlukları doldurun

14

Ham içerikleri düzenleyip yorumlayarak anlamlı sonuca ulaşan öğrenci bilgi üretmiş olur.

15

Sensörlerden elde edilen işlenmemiş içerikler veri olarak adlandırılır.

16

İnsanlar ya da sistemler arasında mesajların aktarılması iletişim kavramıdır.

17

Verilere fiziksel depolama olmadan genel ağdan erişmeyi sağlayan sistemler bulut bilişim.

18

Değişen teknolojilere uyum için sürekli kendini geliştirmek yaşam boyu öğrenme.

19

Makinelerin üretimde aktif kullanılması ve köklü değişimler Sanayi Devrimi ile başladı.

20

Cihazların birbiriyle veri alışverişi nesnelerin interneti ile mümkün oldu.

21

Çok büyük verilerin analiz edilip anlamlı sonuç çıkarılması büyük veri.

22

İnsan müdahalesi olmadan çalışan üretim sistemleri otomasyon.

23

BİT’in hayatın her alanına hâkim olduğu döneme dijital çağ denir.

Ünite Sonu Ölçme ve Değerlendirme s. 41

Eşleştirme

a) ENIACb) ARPANETc) Mobil teknolojilerç) Uzay teknolojilerid) Elektrikli otomobillere) Sosyal medyaf) 4. Sanayi Devrimig) 5Gh) Nesnelerin interneti
24

İlk genel ağ sistemlerinden biri

b
25

İlk elektronik bilgisayarlardan biri

a
26

Makinelerin birbiriyle iletişim kurduğu sanayi anlayışı

f
27

Taşınabilir cihazlardan erişim sağlayan sistemler

c
28

Uzayın keşfi için geliştirilen sistemler

ç
29

Fosil yakıt kullanımını azaltan ulaşım teknolojisi

d

Doğru mu, yanlış mı?

30

BT; bilginin oluşturulması, depolanması, yönetimi ve erişimini sağlayan tüm donanım, yazılım ve hizmetleri kapsar.

D
31

ENIAC 1981’de Adam Osborne tarafından geliştirilmiştir.

Y
32

Cezeri dünyanın ilk sibernetik bilgini kabul edilir ve şifreli kilit sistemleri geliştirmiştir.

D
33

Üçüncü Sanayi Devrimi, makine-makine etkileşimini temel alan dönemdir.

Y
34

Yaşam boyu öğrenme, yer ve zamandan bağımsız olarak hayat boyu yürütülen öğrenme etkinlikleridir.

D
Özet

Bu ünitede öğrendiklerimiz

Kavramlar ve araçlar

BİT = bilgi + iletişim + teknoloji. Araçlar: bilgisayar, tablet, akıllı telefon, genel ağ, nesnelerin interneti, yapay zekâ, 3B yazıcı, bulut, 5G. Türkiye’de Millî Uzay Programı.

Gelişim

Matbaadan ARPANET’e dönüm noktaları, ENIAC (1946), 4 sanayi devrimi, Endüstri 4.0 teknolojileri, Cezeri, dijital çağ.

Etkiler ve gelecek

Kullanım alanları; olumlu ve olumsuz yönler; bilgi toplumu; yaşam boyu öğrenme ile güncel kalmak.

→ Boşluk sonraki adım / slayt
← önceki slayt
Home End ilk / son
O genel bakış   F tam ekran

Slaytlar